به كار برده نمىشود ، و تعبير از آنها به آن غير صحيح است . اين غايت آن چيزى است كه به حسب مناسبات مىتوان تطبيق نمود . وَالعِلْمُ عِنْدَ اللَّه . فصل ميزان در علم ] اكنون مىپردازيم به ذكر آن نكته كه وعده داديم . و آن آن است كه در حديث شريف از علم عقايد و معارف تعبير فرموده است به « آيه » ؛ و « آيت » علامت و نشانه است . و نكتهء اين تعبير آن است كه علوم عقليه و حقايق اعتقاديه اگر چنانچه تحصيل شود براى فهم خود آنها ، و جميع مفاهيم و اصطلاحات و زرق و برق عبارات و تزيين تركيبات كلمات ، و تحويل دادن به عقول ضعيفه براى تحصيل مقامات دنيويه ، آن را « آيات محكمات » نتوان گفت ؛ بلكه حجب غليظه و اوهام واهيه بايد نام نهاد . زيرا كه انسان اگر در كسب علوم مقصدش وصول به حق تعالى و تحقق به اسماء و صفات و تخلق به اخلاق اللَّه نباشد ، هر يك از ادراكاتش دركاتى شود براى او و حجاب‌هاى مظلمه‌اى گردد كه قلبش را تاريك و چشم بصيرتش را كور كند ، و مشمول آيهء شريفه شود كه فرمايد : مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى . . . « 1 » پس ، خود را در آن عالم كور بيابد ؛ اعتراض به حق كند كه من كه بينا بودم در آن عالم چرا مرا كور محشور كردى ؟ جواب آيد تو كور بودى در آن عالم ، زيرا كه آيات ما را مشاهده نكردى و از آنها نسيان كردى . ميزان در بينايى عالم آخرت بينايى بصيرت و قلب است ؛ و بدن و قواى آن به كلى تابع قلب و لُبّ هستند و سمتِ ظلّيّت در آن‌جا به طريق اتمّ بروز كند ؛ و ظِلّ كر و كور و گنگ مثل همان است . گمان نكنند علماى مفاهيم و دانشمندان اصطلاحات و عبارات و حافظين كتب و مسفورات اهل علم باللَّه و ملائكه و يوم الآخرة هستند . اگر علوم آنها نشانه و علامت است ، چرا در قلوب خود آنها تأثيرات نورانيت

--> ( 1 ) - « و هر كه از ياد من روى بگرداند ، او را معيشتى سخت خواهد بود و در روز بازپسين او را كور برانگيزانيم » . ( طه ( 20 ) : 124 )